Evrópuvefurinn: Þurfa umsóknarríki sem fá IPA styrki frá ESB að uppfylla skilyrði um aðlögun að regluverki ESB?

Upphaflega spurningin í heild sinni hljóðaði svo:

Í hverju felst IPA-stuðningsáætlunin, þar sem við erum búin að sækja um IPA-styrki þurfum við þá ekki að fylgja eftir lögum Council Regulation (EC) No 1085/2006 sem kveða á um aðlögun að regluverki ESB, ef svo er hvernig myndi sú aðlögun eiga sér stað?

Evrópusambandið veitir ríkjum sem hafa sótt um aðild að sambandinu stuðning samkvæmt svokallaðri IPA-áætlun (e. Instrument for Pre-Accession Assistance). Stuðningur stendur til boða bæði þeim ríkjum sem hafa formlega fengið stöðu umsóknarríkis og eins þeim sem eru skilgreind sem möguleg umsóknarríki (e. potential candidate country). Markmið stuðningsins er að búa stjórnsýslu umsóknarríkis sem best undir að takast á við umsóknarferlið og sömuleiðis inngönguna, ef til hennar kemur. IPA-áætlunin skiptist í fimm meginþætti:

Aðstoð við uppbyggingu stofnana
Stuðning við samstarf umsóknarríkja, mögulegra umsóknarríkja og aðildarríkja ESB
Stuðning við byggðaþróun
Stuðning við mannauðsþróun
Stuðning við dreifbýlisþróun

Heildarupphæð styrkja á tímabilinu 2007-2013, þegar Ísland átti í viðræðum við ESB á kjörtímabilinu 2009-2013, var 11,5 milljarðar evra eða um 1.900 milljarðar íslenskra króna miðað við gengi í lok júní 2011.

Hvað Ísland varðar, ákvað ráðherraráð Evrópusambandsins í júlí 2010, að Ísland ætti kost á stuðningi úr sjóðum IPA. Í svari utanríkisráðherra við fyrirspurn á Alþingi um IPA-áætlunina, segir að gert hafi verið ráð fyrir að stuðningurinn til Íslands gæti skipst í tvennt. Annars vegar væri um að ræða landsáætlun IPA en í henni felst samsafn nokkurra verkefna sem íslensk stjórnvöld velja. Hins vegar stæði Íslandi til boða að sækja um styrki til svokallaðra fjölþegaáætlana (e. multi-beneficiary programs) en þar væri Íslandi ekki úthlutað fyrirfram ákveðnum upphæðum.

Ráðherraráð Evrópusambandsins ákvað í júlí 2010 að Ísland ætti kost á stuðningi úr sjóðum IPA. Mögulegt framlag til Íslands var 0,24% af heildarfjárveitingu IPA á árunum 2007–2013, eða 28 milljónir evra.

Landsáætlun IPA miðaðist við fyrirfram ákveðna upphæð (28 milljónir evra fyrir árin 2011–2013) sem ætluð var til að styðja sérstaklega við Ísland. Mögulegt framlag til Íslands var 0,24% af heildarfjárveitingu IPA á árunum 2007–2013. Tvö meginmarkmið voru skilgreind í aðstoð við Ísland. Annars vegar var styrking stjórnsýslunnar til að hún gæti tekist á við þær breytingar sem innleiðing ESB-löggjafarinnar hefði haft í för með sér, ef Ísland hefði gengið í ESB. Hins vegar var undirbúningur vegna hugsanlegrar þátttöku í sjóðum og samstarfsáætlunum ESB sem Íslandi stæði til boða ef það gengi í sambandið. Það ætti einna helst við um svokallaða uppbyggingarsjóði ESB sem styðja við atvinnu- og byggðaþróun og eflingu mannauðs og vinnumarkaðar. Þá var einnig lögð áhersla á verkefni sem miðuðu að því að mæta EES-skuldbindingum, sjá tillögu að stuðningi við Matís hér á eftir.

Undirbúningi verkefna sem til greina kom að styrkt yrðu á fyrstu landsáætlun IPA 2011 lauk formlega 3. júní 2011 þegar íslensk stjórnvöld sendu framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tillögu sína. Að sögn þáverandi utanríkisráðherra voru öll verkefnin valin með tilliti til þess að þau nýttust óháð aðild að Evrópusambandinu.

Í tillögu Íslands að IPA-landsáætlun árið 2011 voru lögð fram alls sjö verkefni:

Hagstofa Íslands: Endurbætur á gerð þjóðhagsreikninga.
Matís: Framfylgni reglugerða um matvælaöryggi sem hafa nú þegar verið innleiddar á Íslandi sem hluti af skuldbindingum í EES.
Náttúrufræðistofnun: Kortlagning vistkerfa og fuglalífs á Íslandi.
Þýðingamiðstöð: Þýðing á regluverki Evrópusambandsins yfir á íslensku.
Skrifstofa landstengiliðar: Samræming og miðlun styrkja og uppbygging þekkingar á stuðningi ESB á sviði byggðamála og atvinnuuppbyggingar.
Fræðslumiðstöð atvinnulífsins: Efling á starfshæfni fullorðinna með litla formlega menntun.
Háskólafélag Suðurlands: Verkefnið Katla Jarðvangur sem felur meðal annars í sér þróunaráætlun fyrir svæðið kringum Eyjafjallajökul og uppbyggingu á þekkingarsetri um svæðið.

Samkvæmt reglum um IPA eru styrkir sem snúa að fjárfestingum bundnir að minnsta kosti 15% mótframlagi og beinir styrkir kalla á minnst 10% mótframlag frá umsóknarríki. Önnur verkefni lúta ekki reglum um lágmarksmótframlag en þar ráða áherslur stjórnvalda viðkomandi umsóknarríkis mestu um hvort greitt er mótframlag.

Íslandi stóð einnig til boða að taka þátt í svokölluðum fjölþegaáætlunum. TAIEX-aðstoð (e. Technical Assistance and Information Exchange) tilheyrir fjölþegaáætlunum en Íslendingar höfðu aðgang að henni frá miðju ári 2011 þar til hlé var gert á viðræðum. Í TAIEX-aðstoðinni felast ekki beinir fjárhagslegir styrkir heldur aðstoð í formi mannauðs. TAIEX-aðstoð er veitt verkefnum sem tengjast löggjöf ESB, þar með talin EES-tengd verkefni. Hér er einna helst um að ræða heimsóknir erlendra sérfræðinga til Íslands, ferð til einhvers aðildarríkis eða á ráðstefnu.

Varðandi aðlögun að regluverki ESB leggur sambandið áherslu á að aðildarríki séu þegar við aðild tilbúin að taka á sig þær skuldbindingar sem samið hefur verið um í aðildarviðræðunum og uppfylla þær. Þannig getur ESB farið fram á að umsóknarríki komi til móts við ákveðin viðmið (e. benchmarks) áður en samningaviðræður hefjist um tiltekna kafla eða að þeim sé lokað. Á sínum tíma litu íslensk stjórnvöld svo á að ekki ætti að ráðast í þær breytingar sem gera þyrfti vegna aðildar fyrr en að fenginni jákvæðri niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að ESB.

Svarið við síðari hlutum spurningarinnar felst óbeint í því sem hér hefur verið sagt. Íslendingar sækja um styrki til ákveðinna verkefna sem ætlaðir eru til stofnanauppbyggingar innviða sem getur gert það að verkum að Ísland eigi auðveldara með að aðlaga sig að regluverki og stefnum ESB ef til aðildar kæmi.

Þegar IPA-áætlunin var kynnt til sögunnar hér á landi eftir að Ísland sótti um ESB-aðild árið 2009, voru skiptar skoðanir um hvort Ísland ætti að þiggja styrki úr sjóðum hennar. Andstæðingar þess héldu því fram að með styrkjunum væri verið að aðlaga stjórnsýslu Íslands um of að regluverki ESB með tilliti til þess að þjóðin hefði ekki enn kveðið upp sinn dóm um aðild að sambandinu. Þá vildu andstæðingar einnig meina að ESB væri með styrkjunum að kaupa stuðning Íslendinga við aðild. Stuðningsmenn héldu því hins vegar fram að styrkirnir mundu efla þær stofnanir sem þá hlytu, og styrkja þannig stjórnsýsluna. Það mundi enn fremur bæta stöðu Íslands í samningaviðræðunum. Einnig var því haldið fram að styrkirnir mundu bæta þekkingu íslenskra stofnana á möguleikum og þátttöku í stuðningskerfum Evrópusambandsins. Ávinningurinn af þessu mundi skila sér hvort sem Ísland gengi að lokum í sambandið eða ekki.

Heimildir og mynd:

Heimasíða framkvæmdastjórnar ESB, stjórnarsvið fyrir stækkunarstefnu
Skýrsla utanríkisráðherra til Alþingis í maí 2011
Svar utanríkisráðherra við fyrirspurn Baldurs Þórhallssonar
Svar utanríkisráðherra við fyrirspurn Birgis Ármannssonar
Council of the European Union - Wikipedia. (Sótt 18.03.2026). Myndin er birt undir CC-leyfi.

Þurfa umsóknarríki sem fá IPA styrki frá ESB að uppfylla skilyrði um aðlögun að regluverki ESB?

Höfundur

Útgáfudagur

Síðast uppfært

Spyrjandi

Efnisorð

Tilvísun

Tengd svör á Evrópuvefnum

Geta Íslendingar gert sér vonir um styrki frá ESB upp í ferðakostnað milli Íslands og Evrópu sökum fjarlægðar?

Er kostnaður Íslands í samningaferli við ESB einhver eða borgar ESB fyrir ferlið?